Αναλυτικά
Βουνά πανύψηλα, φαράγγια επιβλητικά, κατάφυτα από μια πολυποίκιλη βλάστηση συνθέτουν εξαιρετικής ομορφιάς τοπία. Αλλού άγρια και γυμνή, αλλού δασωμένη η φύση του Ηρακλείου προσφέρει άπειρες εκπλήξεις στον επισκέπτη της. Χωριά μοναστήρια, ξερολιθιές, σκαρφαλωμένα στα βουνά κάστρα και ξωκλήσια, αρχαιότητες, όλα μάρτυρες μια ανόθευτης ακόμα από τον σύγχρονο πολιτισμό ζωής. Παράλληλα όμως με όλα αυτά που απλόχερα η φύση και η ιστορία διαθέτει ο τόπος προσφέρει στον ταξιδιώτη μια άλλη μεγάλη πρόκληση: τους ανθρώπους του, που η κρητική φιλοξενία τους επιβεβαιώνει ότι οι γνησιότεροι απόγονοι του Ξένιου Δία κατοικούν ακόμα και σήμερα σ’ αυτόν τον τόπο. Μ’ αυτούς τους ανθρώπους συντροφιά θα απολαύσεις όλα αυτά που η σύγχρονη Κρήτη έχει κληρονομήσει από την παλαιότερη και τα προσφέρει απλόχερα. Σε αναπτυγμένες τουριστικά περιοχές του Νομού Ηρακλείου με πλούσια υποδομή, και άρτιες εγκαταστάσεις, άνθρωποι με εμπειρία και ευαισθησία θα σε καθοδηγήσουν να ανακαλύψεις τα μυστικά του τόπου και του κόσμου του. Θα σου αποκαλύψουν τον τρόπο να αφουγκραστείς αυτούς τους πανάρχαιους ρυθμούς ζωής που υπάρχουν στις πιο απλές καθημερινές δραστηριότητες. Θα δοκιμάσεις λιχουδιές της πιο υγιεινής Μεσογειακής διατροφής. Θα συμμετάσχεις σε αναρίθμητες γιορτές και πανηγύρια που γίνονται καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου με ρυθμούς και μελωδίες πανάρχαιους που συνοδεύονται με γεύσεις και μυρωδιές από την ευωδιαστή κρητική γη. Θα αφεθείς στη μαγική αίσθηση μιας νύχτας με πανσέληνο και ξάστερο ουρανό, κάτω από το μεθυστικό άρωμα ενός γιασεμιού ή στη μοναξιά μιας ήσυχης παραλίας του Λιβυκού Πελάγους. Θα απολαύσεις την ανθρώπινη ζεστασιά του Κρητικού πίνοντας τον καφέ σου στο καφενείο κάποιου ορεινού χωριού ή στις ευρύχωρες βεράντες ενός πολυτελούς ξενοδοχείου. Στα μεγάλα τουριστικά κέντρα του βορρά και στην πόλη του Ηρακλείου ο επισκέπτης θα μπορέσει να απολαύσει την σύγχρονη ζωή διασκεδάζοντας και κάνοντας τις αγορές του σε πολυάριθμα καταστήματα με εντυπωσιακά πολύτιμα κοσμήματα, εξαιρετικής αισθητικής ρουχισμό ή έργα λαϊκής τέχνης, όλα προϊόντα μιας πανάρχαιας λαϊκής παράδοσης.
Περιήγηση στην πόλη
Στο παλιό (ενετικό) λιμάνι, δίπλα στις σύγχρονες εγκαταστάσεις, διατηρούνται οι θολωτοί ταρσανάδες, όπου στο Μεσαίωνα ναυπηγούνταν οι γαλέρες, ενώ στη δυτική πλευρά κυριαρχεί το επιβλητικό φρούριο Κούλε (16ου αι.). Οι πρώτες οχυρώσεις κατασκευάστηκαν αρχικά από τους Άραβες και τον 15ο αι. ενισχύθηκαν από τους Ενετούς. Από τους επτά προμαχώνες σώζεται σήμερα ο προμαχώνας Μαρτινέγκο, όπου βρίσκεται ο τάφος του διάσημου συγγραφέα Ν. Καζαντζάκη, με θέα όλη την πόλη, ενώ από τις τέσσερις πύλες εισόδου στην πόλη σώζονται η Χανιόπορτα (1570), με το χαρακτηριστικό ανάγλυφο φτερωτό λιοντάρι του Αγίου Μάρκου και η Καινούργια Πόρτα (1587) στη νότια πλευρά. Στο κέντρο της πόλης βρίσκονται πολλά μνημεία των μεσαιωνικών χρόνων, εποχή μεγάλης ακμής του Ηρακλείου. Ανηφορίζοντας από το λιμάνι την κεντρική οδό 25ης Αυγούστου, συναντάμε την πλατεία με το ναό του Αγίου Τίτου (κτίστηκε το 1872 στη θέση βυζαντινού ναού), ενώ δίπλα βρίσκεται η ενετική Λότζια (16ος αι.), ένα εντυπωσιακό βενετσιάνικο μέγαρο με στοές, που υπήρξε Λέσχη του Δούκα και των αξιωματούχων της Κρήτης, στολισμένη με γλυπτά οικόσημα, τρόπαια κ.α. Ένα άλλο χαρακτηριστικό του Ηρακλείου είναι οι βενετσιάνικες και τουρκικές κρήνες, που βρίσκονται διάσπαρτες στον ιστορικό ιστό της πόλης. Η γνωστότερη είναι η φημισμένη βενετσιάνικη κρήνη Μorozini ή Λιοντάρια (1628), που αποτελεί το σημείο αναφοράς για τους κατοίκους και τους επισκέπτες. Άλλες αξιόλογες βενετσιάνικες κρήνες είναι η κρήνη Bembo(1552-1554) στην πλατεία Κορνάρου, η κρήνη Sagredo (1602-1604), εντοιχισμένη στη βορειοδυτική γωνία της Λότζια και η κρήνη Priuli (1666), κοντά στο λιμάνι. Από τις τουρκικές κρήνες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν η Φιλανθρωπική Κρήνη (1776), δίπλα στην κρήνη Bembo, που σήμερα χρησιμοποιείται ως καφενείο, η Βρύση του Ιδομενέα (πίσω από το Ιστορικό Μουσείο), η Βρύση του Γενιτσάρ Αγά (στην οδό Ικάρου) κ.α. Από τους ναούς της πόλης, ξεχωρίζει η Μητρόπολη του Αγίου Μηνά (πλατεία Αγίας Αικατερίνης), η οποία χτίστηκε στο διάστημα 1862-1895 και εντυπωσιάζει με το μέγεθος και τη θέση του. Δίπλα της βρίσκεται το παρεκκλήσι του Μικρού Αγίου Μηνά, ενώ βορειοανατολικά η εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης (16ος αι.), που λειτουργεί ως μουσείο έργων της κρητικής αναγέννησης. Στην πλατεία Βενιζέλου, δεσπόζει ο ναός του Αγίου Μάρκου (13ος αι.), ενώ άλλες σημαντικές εκκλησίες της πόλης είναι η Μονή Αγ. Πέτρου και Παύλου, η Παναγία Ακρωτηριανή, η Παναγία των Σταυροφόρων κ.α. Μην παραλείψετε επίσης να επισκεφθείτε το Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, από τα σημαντικότερα μουσεία της Ελλάδας, καθώς συγκεντρώνει σχεδόν όλους τους μοναδικούς θησαυρούς του Μινωικού Πολιτισμού από την Κνωσό, την Φαιστό, τα Μάλια και άλλες περιοχές. Σε κοντινή απόσταση από την πόλη του Ηρακλείου, μπορείτε να επισκεφτείτε το Ανάκτορο της Κνωσού αλλά και αυτό της Φαιστού και των Μαλίων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και μια επίσκεψη στο Ιστορικό Μουσείο, το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας και το Ενυδρείο «Cretaquarium» (στην περιοχή Γούρνες), αγαπημένο σημείο συνάντησης των παιδιών. Ακόμα, σε μικρή απόσταση (στην περιοχή της Χερσονήσου) λειτουργεί τα τελευταία χρόνια σύγχρονο γήπεδο γκολφ για αρχάριους και προχωρημένους παίκτες. Στην αγορά του Ηρακλείου, από τις πλουσιότερες της Μεσογείου, μπορείτε να βρείτε κάθε είδους σύγχρονα προϊόντα, αλλά και παραδοσιακά κρητικά είδη, όπως το φημισμένο λάδι, τη φημισμένη κρητική τσικουδιά, το τοπικό κρασί, μέλι, βότανα κ.α.
Στάσεις στο Νομό
Η μία και μοναδική Κνωσός
Υπήρξε η έδρα του βασιλιά Μίνωα και είναι το μεγαλύτερο ανάκτορο της μινωικής περιόδου, έκτασης 22.000 τ.μ. Η πόλη της Κνωσού, γύρω από το παλάτι, κατοικήθηκε αδιάλειπτα από τα τέλη της 7ης χιλιετίας έως και τα ρωμαϊκά χρόνια και η μεγάλη ακμή της τοποθετείται στο 1600 π.Χ., εποχή κατά την οποία φαίνεται να φιλοξενούσε 80.000 κατοίκους. Η ανασκαφή και η αναστήλωση πραγματοποιήθηκαν από τον Άγγλο αρχαιολόγο Άρθουρ Έβανς. Ακόμα και σήμερα μπορείτε να θαυμάσετε ολόκληρες αίθουσες με εντυπωσιακές τοιχογραφίες και έντονα χρώματα, επαύλεις και άλλες οικίες.
Πιάστε κορυφή
Ο Κόφινας είναι η ψηλότερη κορυφή των Αστερουσίων, στα νότια του νομού, στα 1.230 μ. υψόμετρο, ωστόσο δεν χρειάζεται να κοπιάσετε πολύ για να την κατακτήσετε. Αρκεί να περπατήσετε-σκαρφαλώσετε για 15 λεπτά από το εκκλησάκι Παναγιάς Κεράς, όπου φτάνει το αυτοκίνητο. Η θέα από εκεί προς όλες τις κατευθύνσεις είναι συγκλονιστική: η απεραντοσύνη του Λιβυκού πελάγους από τη μια, η πεδιάδα της Μεσαράς και ο Ψηλορείτης από την άλλη. Οι Mινωίτες είχαν ιδρύσει εδώ ένα ιερό κορυφής, ωστόσο η λατρεία συνεχίστηκε στους χριστιανικούς χρόνους με το εκκλησάκι του Τιμίου Σταυρού, που θα δείτε και σήμερα. Παραμονή της γιορτής του μάλιστα, στις 13 Σεπτέμβρη, επιβιώνει εδώ μια πανάρχαια τελετή δεντρολατρείας: από τις «μηλίτσες του Κόφινα», όπως αποκαλούνται τα τρία δέντρα στη βόρεια πλευρά του βουνού, κόβονται καρποί, αγιάζονται, περιφέρονται στην κορυφή κι έπειτα καταναλώνονται από τους πιστούς.
Ένας ξενώνας-χωριό
Τα Καπετανιανά είναι το ωραιότερο χωριό των Αστερουσίων χάρη στις αναστηλώσεις των παλιών σπιτιών. Το χωριό ζωντάνεψε και αποτελεί εξαιρετική βάση για τις εξορμήσεις στον Νότο του Ηρακλείου. Εκτός από βόλτες στα σοκάκια και αγνάντι στη θάλασσα και στην κωνική κορυφή του Κόφινα, μπορείτε να δείτε και την Παναγιά την Καπετανιανή, ενώ μην παραλείψετε μια επίσκεψη και στο επίνειό τους, τον Αϊ-Γιάννη. Η φιδογυριστή διαδρομή είναι υπέροχη και οι τρεις παραλίες ενδιαφέρουσες, ωστόσο τις εντυπώσεις εδώ κάτω κλέβει το εκκλησάκι του Αγίου Ιωάννη, που είναι χτισμένο μέσα στον βράχο, στη θέση αρχαίου Ασκληπιείου, και είναι τοιχογραφημένο και εξωτερικά.
Στα χνάρια των χίπηδων
Οι σπηλιές στα Μάταλα υπήρξαν προϊστορικές κατοικίες και χρησιμοποιήθηκαν ως τάφοι κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους, ωστόσο έγιναν διάσημες χάρη στους χίπι που έκαναν την παραλία… σπίτι τους από το 1965 έως τα τέλη της δεκαετίας του 1970. Σήμερα ο περιφραγμένος χώρος πάνω από την ωραία παραλία γεμίζει επισκέπτες που παρατηρούν εκστασιασμένοι το ιδιότυπο διαχρονικό καταφύγιο. Μέσα στα βράχια θα παρατηρήσετε τις λαξεύσεις που μαρτυρούν τη χρήση του χώρου για ταφές σε παλαιότερες εποχές, αλλά και ζωγραφιές ή χαραγμένα ονόματα των παιδιών των λουλουδιών.
Οι Άγιοι Δέκα και η Γόρτυνα
Η Γόρτυνα ήταν η πρωτεύουσα της Κρήτης στους ρωμαϊκούς χρόνους, απλώνεται σε έκταση 4.000 στρ. γύρω από το χωριό Άγιοι Δέκα και κατοικήθηκε αδιάκοπα για 6.000 χρόνια. Τα μνημεία όλων των εποχών περιλαμβάνουν το Ωδείο (1ος αι. μ.Χ.), τον εντυπωσιακό ναό του Αγίου Τίτου (6ος αι. μ.Χ.), το Ιερό των Αιγυπτιακών Θεοτήτων (1ος-2ος αι. μ.Χ.), τον ναό του Απόλλωνα (7ος αι. π.Χ.), το Πραιτώριο (1ος αι. μ.Χ.) και τη σπουδαία Μεγάλη Επιγραφή του 450 π.Χ. με Κώδικα Δικαίου βασισμένο στα μινωικά πρότυπα – θα τον εντοπίσετε στον βόρειο τοίχο του Ωδείου. Εκτός από τον αρχαιολογικό χώρο, αξίζει να κάνετε και μια βόλτα στο χωριό, με την εκκλησία των Αγίων Δέκα γύρω από μια γραφική γειτονιά με παλιά σπίτια, πολλά από τα οποία είναι βαμμένα με έντονα χρώματα.
Εκεί στον Νότο
Το άγνωστο πρόσωπο του νομού Ηρακλείου βρίσκεται στον Νότο και περιλαμβάνει την ευρύτερη περιοχή των Αστερουσίων. Οι διαδρομές στους χωματόδρομους των εντυπωσιακών βουνών προσφέρουν μοναδική μυστηριακή αίσθηση. Χαράδρες και γκρεμοί, αλλόκοτα βράχια, άγονες πλαγιές, φαράγγια και εκπληκτικές αμμουδιές σάς περιμένουν πάντα με φόντο το Λιβυκό ή Νότιο Κρητικό πέλαγος. Ένα από τα ωραιότερα κομμάτια διαδρομών είναι εκείνο που ενώνει τα Καπετανιανά με την Τρυπητή. Η ίδια η Τρυπητή έχει ένα εντυπωσιακό φαράγγι, ανάμεσα από τα τοιχώματα του οποίου περνάει το αυτοκίνητο, και μια ωραία παραλία. Από εκεί μπορείτε να συνεχίσετε για τον πιο τουριστικό Λέντα. Οι ωραιότερες παραλίες ωστόσο είναι το Αγιοφάραγγο και το Βαθύ, τις οποίες θα προσεγγίσετε από τη Μονή Οδηγήτριας. Για το Αγιοφάραγγο θα χρειαστεί να περπατήσετε 20-30 λεπτά σε βατό μονοπάτι, κατά μήκος του οποίου θα δείτε το εκκλησάκι του Αγίου Αντωνίου του 14ου αιώνα.
Οι πρίνοι που έγιναν δέντρα
Σε απόσταση 45 χλμ. νοτιοδυτικά του Ηρακλείου, στην περιοχή της Ρίζας του Ψηλορείτη, βρίσκεται το δάσος του Ρούβα, το μεγαλύτερο πρινοδάσος της Ευρώπης, με πρίνους που έχουν ξεπεράσει τη θαμνώδη μορφή και έχουν γίνει πραγματικά δέντρα. Ο διαμορφωμένος χώρος στο εκκλησάκι του Αϊ-Γιάννη ενδείκνυται για εκδρομή –και για τα γλέντια των ντόπιων–, ενώ από εκείνο το σημείο ξεκινά και το ωραίο φαράγγι του Αγίου Νικολάου και μια πεζοπορική διαδρομή μήκους 5 χλμ. που καταλήγει στη λίμνη Ζαρού ή Βοτόμου (μπορείτε να την προσεγγίσετε και με το αυτοκίνητο). Αυτή, με τη σειρά της, έχει αναδειχθεί σε χώρο αναψυχής με πάγκους για πικνίκ, αλλά και αρκετές ταβέρνες. Είναι γνωστή για την πηγή που την τροφοδοτεί, το νερό της οποίας εμφιαλώνεται και έχει βραβευτεί για την ποιότητά του.
Μεθυστικό Σκαλάνι
Ο φημισμένος αμπελώνας του Ηρακλείου περιλαμβάνει τρεις ζώνες ονομασίας προέλευσης –Πεζά, Αρχάνες και Δάφνες– και πάμπολλα οινοποιεία που αξίζει να επισκεφτείτε ακολουθώντας τους Δρόμους του Κρασιού Ηρακλείου (www.winesofcrete.gr). Περιηγηθείτε στους καλόγουστους χώρους και στον αμπελώνα 70 στρεμμάτων, δοκιμάστε τα εκλεκτά κρασιά και μείνετε σε κάποια από τις πολυτελείς οικίες που διαθέτει. Λίγα χιλιόμετρα νοτιότερα αξίζει να δείτε το χωριό Αρχάνες: πλακόστρωτα σοκάκια, πολύχρωμα αναστηλωμένα σπίτια, λουλουδιασμένες αυλές το καθιστούν από τους ομορφότερους οικισμούς της Κρήτης, ενώ αποτελούν μια σπάνια περίπτωση σωστής αξιοποίησης χρηματοδοτικών προγραμμάτων, γεγονός που τους χάρισε το Ευρωπαϊκό Βραβείο Ανάπλασης Χωριού.
Πηγή: Kathimerini / gtp / Visit Greece
